Half september werden delen van Centraal- en Oost-Europa overspoeld door enorme regenval, waarbij in slechts een paar dagen tijd tweederde van de jaarlijkse regenval in sommige steden werd gedumpt. De regenval van het weersysteem, Storm Boris genaamd, veroorzaakte overstromingen die 24 levens eisten. Maar vroegtijdige waarschuwingen van weersvoorspellers gaven veel steden de tijd om zich voor te bereiden en verbeteringen aan de infrastructuur in andere steden hielpen om de inwoners tegen de overstromingen te beschermen, zegt Maja Vahlberg, een adviseur voor klimaatrisico's bij het Rode Kruis Rode Halve Maan Klimaatcentrum. Het is volgens haar een teken dat in ieder geval sommige delen van Europa zich beginnen aan te passen aan het extremere weer als gevolg van door de mens veroorzaakte klimaatverandering.

Vahlberg was auteur van een nieuwe analyse die is gepubliceerd door de World Weather Attribution (WWA) groep, een internationale vereniging van klimaatwetenschappers die snel de impact van klimaatverandering op weersverschijnselen beoordelen. De nieuwe studie toont aan dat door de mens veroorzaakte klimaatverandering de kans op dagenlange intense regenval in Centraal-Europa ruwweg verdubbelde. De klimaatverandering heeft de zondvloed ook met minstens 7% geïntensiveerd. De herverzekeringsmaatschappij Gallagher Re schat dat de overstromingen $2 miljard tot $3 miljard aan schade veroorzaakten.

Friederike Otto, een klimaatwetenschapper aan het Imperial College in Londen en een van de leiders van het WWA, waarschuwde dat als de aarde opwarmt tot 2 graden Celsius boven de pre-industriële temperaturen, “deze gebeurtenissen opnieuw 50% waarschijnlijker zullen worden” en zelfs intenser dan de stormen van dit jaar. Het is een duidelijk teken, zegt ze, dat “we ons moeten voorbereiden op nog meer zware regenval”. Het WWA-team identificeerde het stormsysteem als een zogenaamd “Vb” systeem (spreek uit als vijf-b), een weerpatroon waarbij een lagedrukgebied ontstaat als koude lucht uit het noorden over de hoge Alpen stroomt en botst met warmere, nattere lucht uit het zuiden.

Gewoonlijk bewegen weersystemen zich vrij snel over de regio, met de straalstroom mee, van west naar oost. Dit stormsysteem werd afgesneden van die normale stroming, waardoor het dagenlang op zijn plaats bleef hangen, met regen die op steeds meer verzadigde grond viel en in rivieren en meren die al vol zaten. De weersystemen “stoppen met bewegen, of ze worden heel langzaam, en ze kunnen heel lang op één plek blijven zitten,” zegt Hayley Fowler, een klimaatwetenschapper aan de Universiteit van Newcastle die niet betrokken was bij het onderzoek.

Klimaatwetenschappers proberen er nog achter te komen of weersystemen zoals deze vaker op hun plek blijven hangen. Maar er zijn aanwijzingen dat “dit soort blokkades en meanderende situaties veroorzaakt door de straalstroom steeds vaker voorkomen”, zegt Fowler. Een eerder deze week gepubliceerde analyse suggereert dat verdere klimaatverandering de kans op en de frequentie van weerproblemen veroorzaakt door weerpatronen die op hun plaats blijven - van langdurige hittegolven tot langere regenbuien - zal doen toenemen.

Wat duidelijker is, is dat het stormsysteem meer regen produceerde dan 100 jaar geleden, voordat de verbranding van fossiele brandstoffen serieus begon, zegt Otto. De reden dat de regenval toenam, legt ze uit, is te wijten aan elementaire natuurkunde. Warmere lucht kan meer water vasthouden, in de vorm van damp: voor elke graad Celsius warmer die de planeet wordt, kan de atmosfeer ongeveer 7% meer water vasthouden.

“Dit is het enige waar we heel zeker van zijn,” zegt Prein. “De temperatuur stijgt. De atmosfeer kan meer vocht vasthouden omdat het warmer is. En dan kun je meer extreme regenval krijgen.” Toen het stormsysteem zich aan het ontwikkelen was, bekeek hij de temperatuurgegevens van de Middellandse Zee en de Zwarte Zee, waar sommige luchtmassa's vandaan kwamen die de storm voedden. Beide zeeën waren ongewoon warm. Fowler zag hetzelfde. “De dubbele whammy in dit geval was echt het feit dat de Middellandse Zee dit jaar zo warm is,” zegt ze. “En dat is natuurlijk ook een effect van klimaatverandering.”

Vierentwintig mensen kwamen om bij de overstromingen in september. In totaal is dat een veel kleiner aantal dan tijdens eerdere overstromingen, zoals de zondvloed in West-Europa in 2021, waarbij meer dan 200 mensen omkwamen, of een gebeurtenis in 2002 in een vergelijkbaar deel van de wereld, die 232 levens eiste. Dat wijst erop dat de voorbereidingen die landen hebben getroffen, werken. “De overstromingen van 2024 werden goed voorspeld door vroegtijdige waarschuwingssystemen”, zegt Vahlberg van het Rode Kruis. Dat “maakte tijdige evacuaties en preventieve waterafvoer in veel gebieden mogelijk, waardoor het dodental aanzienlijk lager bleef in vergelijking met de vergelijkbare gebeurtenissen in 1997 en 2002”, zegt ze. // www.npr.org